Roman Cichocki

About Roman Cichocki

Posts by Roman Cichocki:

Śmierć Komandora (Haruki Murakami)

Śmierć Komandora

Powieść Haruki Murakamiego w dwóch tomach. Jest to jeden z niewielu pisarzy, których książki czytam jeszcze za życia ich autora. Nie jest to jakiś rodzaj perwersji lecz efekt ich kultowości. Nie bez powodu będzie zastosowanie analogii do dzieł malarskich. Jak wiadomo ich cena wzrasta z chwilą, w której rynek kolekcjonerski ma absolutną pewność, że malarz nie stworzy już niczego więcej. Najczęstszy powód jest tylko jeden – śmierć. W przypadku powieści ważniejsze wydaje się bycie na czasie. Zmieniają się język, kultura, moda … Dobrze jest więc porozmawiać z autorem powieści i wyjaśnić to co jest nie jasne lub podejrzanie zbyt oczywiste. Osobiście przy wyborze książki kieruję się innymi pobudkami.

Skoro już pozornie zaprzeczyłem sam sobie muszę się wytłumaczyć. Analogia do dzieł malarskich wynika z fabuły „Śmierci Komandora”, w której główne skrzypce grają malarz, obraz i świat idei. Czytam głównie książki, które ktoś mi wystarczająco sugestywnie poleci. W gąszczu nieprzebranej ilości współczesnej literatury potrzeba dużo czasu aby trafić pod strzechy. Premiera tłumaczeń książek uznanego, japońskiego pisarza, w Pasłęku odbywa się w tym samym czasie co w Londynie. Lepszej zachęty nie potrzebuję.

Tradycyjnie nie będę streszczał książki. W najnowszej powieści (rok 2018) „Śmierć Komandora” (tom 1 „Pojawia się idea) Murakami zachował swój styl, który teraz jest bardziej subtelny. Wszystkiego co w jego literaturze było typowe jest mniej, ale wystarczająco. Posiłki są skromniejsze, drink tylko jeden, opisy seksu mniej szokujące niż w podręcznikach 5 klasy szkoły podstawowej, a świat metafizyki nie wpływa na literacką rzeczywistość bohaterów powieści (przynajmniej w I tomie). Zastosowanie jednego narratora w pierwszej osobie umożliwia czytelnikowi łatwe utożsamienie się z bohaterem, który tradycyjnie nie wyróżnia się, jak zdecydowana większość z nas, żadnymi nadludzkimi umiejętnościami. Każdy wątek powieści ma swoje tajemnice, które w pierwszym tomie nie zostają wyjaśnione. Koniecznie trzeba więc przeczytać tom II, do którego powyższa, super krótka analiza z pewnością nie będzie pasowała. Poczytamy zobaczymy.

Carroll Jonathan

Jonathan Carroll

Jonathan Carroll, amerykański pisarz mieszkający w Wiedniu i często goszczący w Polsce, nie jest pisarzem uniwersalnym. Grono jego czytelników nie zawęża się też do miłośników tylko jednego gatunku literackiego – fantastyki. Przeczytałem kilka książek tego autora (wszystkie są w pasłęckiej Bibliotece Publicznej: „Białe jabłka”, „Kąpiąc lwa”, „Cylinder Heidelberga”, „Kości Księżyca”, „Całując ul”, „Zaślubiny patyków” …) i żadnej z nich nie przypisałbym do działu fantastyki. Bliższe jest mi zaliczanie ich do „realizmu magicznego”.

Jak na razie polecam jedynie powieść „Białe jabłka”, która najzwyczajniej rzuciła mną o ścianę. Było to kilkanaście lat temu i mimo tego zafascynowania nie zdobyłem się wtedy na odwagę aby sięgnąć po kolejne jego prace. Teraz, kiedy ochłonąłem, spokojnie przyjąłem fakt, że najczęściej zaskoczyć można tylko raz. Ale zrozumiałem też, że nie o to chodzi autorowi. Inne książki też polecam, ale wiem, że nie każdego zachwycą.

Realizm magiczny pojawił się u pisarza nagle, w połowie jednej z kolejnych powieści i być może był przemianą autora jako twórcy . Bohaterowie jego książek jakby przejęli nad nim kontrolę. Otóż na początku poznajemy zwykłe losy bohaterów, które są pełne nudnych, przyziemnych spraw. Ale tylko do momentu, gdy wkracza czwarty wymiar, siły duchowe lub z obszarów nieznanego ludzkości kosmosu. Świat w książce nadal jest nudny i przyziemny. Zmienia się tylko świadomość i życie głównych bohaterów. No i oczywiście nasz odbiór, czyli czytelnika. Jest w tym coś z religii, której nie można udowodnić ani jednoznacznie podważyć. Czytając książki Jonathana Carroll często odnosiłem wrażenie, że pisarz wierzy w to o czym pisze a nie tylko beztrosko fantazjuje.

Połączenie realizmu życia każdego z nas z metafizyką, o której mówią ci którzy jej doświadczyli, niesie w sobie duży ładunek emocji. Zawsze, kiedy już myślę, że opisywana historia jest niczym bajka o żelaznym wilku, autor oddziela to co nieprawdopodobne od tego co być może istnieje. W jego książkach znajdziemy też wiele filozoficznych przemyśleń i psychologicznych opisów, które świadczą o dużej wiedzy wzbogaconej własnymi przemyśleniami twórcy.

Czytając wiele z jego książek czytelnik odnajdzie powtarzające się miejsca, a czasem postaci. Bohater epizodu jednej z powieści zamienia się miejscem z głównym bohaterem i staje się najważniejszą postacią w innej książce. Wzbudzał emocje negatywne, a teraz wszystko się wyjaśnia i zaczynamy się z nim utożsamiać. Nie wiem, czy ktoś już stworzył mapę miejsc i postaci z książek autora. Jeśli nie, to z pewnością kiedyś taka mapa powstanie.

Streścić fabułę książki z „metafizyką w środku” jest zadaniem karkołomnym, spisanym raczej na porażkę. Efekt będzie taki, że słuchacza zanudzimy i zniechęcimy do sięgnięcia po tego autora. Idealnie pasuje tutaj cytat z jednej z jego książek: „To, że milczę nie znaczy, że nie mam nic dopowiedzenia” (z książki Szklana zupa). Właśnie takie zdania, trafne myśli, ładne i celne zwroty nadają jego książkom wyjątkowego, intelektualnego uroku. No niestety nie są to książki docierające do serc wszystkich czytelników.

Kilka cytatów z książek Jonathana Carrol:

„Normalność to pierwszy symptom śmiertelnej choroby.” (Drewniane morze)
„Życie z drugim człowiekiem polega na tym, że zaczyna się lubić jego dziwactwa.”
„Za darmo dostaje się tylko to, czego nikt inny nie chce. I śmierć. Śmierć też jest za darmo.” (Muzeum psów)
„Nigdzie nie jesteśmy bardziej samotni, niż leżąc w łóżku, z naszymi tajemnicami i wewnętrznym głosem, którym żegnamy lub przeklinamy mijający dzień.” (Białe jabłka)
„Poświęcamy zbyt mało uwagi światu. Wiemy o tym, a jednak nie chce nam się. Dopiero gdy coś się skończy albo ktoś umrze, gdy coś zgubimy albo jest już za późno – uświadamiamy sobie nagle, że prześlizgnęliśmy się przez życie i ludzi, tracąc z pola widzenia szczegóły…” (Kąpiąc lwa)

Przykład tego, że „nie po okładce poznaje się książkę.” „W środku” znajdziemy najczęściej coś około 300 stron wyobraźni autora, która może kiedyś okaże się prawdziwa, a teraz jest nieprawdopodobna. Przynajmniej dla tych co nie kochają fantazjować, a przynajmniej filozofować.

Erystyka, czyli sztuka prowadzenia sporów (Artur Shopenhauer)

Tytuł, a właściwie jego rozwinięcie jest niezgodne z treścią książki oraz z opisem znaczenia wyrazu „erystyka”. W książce nie znajdziemy lekcji erudycji ani sposobu dążenia do prawdy obiektywnej ani też subiektywnej. Erystyka to sposób prowadzenia rozmowy w taki sposób, aby „wyszło na nasze”. Książka jest zbiorem notatek, które znaleziono po śmierci autora. Zawiera 38 sposobów stosowanych w erystyce, które są zaprzeczeniem dążenia do prawdy, ale bardzo skutecznie zmieniają obraz rozmowy. Sposoby te w większości nie posiadają nazw własnych. Opisy i przykłady nie zawsze są przejrzyste nawet kiedy wiemy kto ma rację a kto sprowadza nas na manowce. Świadczy to o przebiegłości i inteligencji rozmówcy stosującego taką metodę. Jednym z prostszych przykładów jest „uogólnienie”, czyli rozszerzenie wypowiedzi przeciwnika, czasami do granic absurdu. Ile to razy słyszałem, gdy ktoś podważał moją wypowiedź mówiąc co by było gdyby wszyscy na świecie zachowali się „tak a tak”. Najgorszym atakiem erystycznym jest atak ad personam, czyli zwrócenie uwagi na wady i ułomności mówiącego a nie odnoszenie się do tego co mówi (przykład: „twoje poglądy są tak obrzydliwe jak twój wygląd” – czy to jest skuteczne? Niestety, tak.).

Książkę polecam nie po to aby stosować podane metody w praktyce, ale aby przed nimi się uchronić. Kiedy w trakcie rozmowy dostrzegam zabieg erystyki, definiuję go a następnie (gdy jest to warte zachodu) proszę rozmówcę aby tego nie robił , gdyż w innym przypadku możemy co najwyżej pomilczeć. Niestety skutek jest taki, że słuchając zawodowych polityków szybko przełączam kanał TV, a w życiu codziennym wygaszam rozmowę.

Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi (Dale Carnegie)

Książka jest tak popularna, że jest już dostępna w Internecie jako plik pdf. Czyta się ją szybko. Autor, psycholog specjalizujący się w zakresie samorozwoju, podaje 30 zasad, które wpływają na relacje między ludźmi. Każda z nich poparta jest kilkoma przykładami wziętymi z jego praktyki. Choć rady te, stosowane w życiu, są zapewne skuteczne to wzbudzają we mnie mieszane uczucia. Pisarz uznał za główny cel zjednanie sobie ludzie (przyjaciół w ten sposób można sobie zjednać, ale w znaczeniu amerykańskim). Nie zadaje sobie pytania: „w jakim celu?”. Oczywiście w domyśle jest zawsze cel pozytywny, że kierują nami dobre intencje. Niestety, ale podane zasady można stosować choćby w „metodzie na wnuczka”. Próbowałem sam skorzystać ze zdobytej i wiedzy i wydaje mi się, że zjednać można sobie tylko porządnych ludzi (w znaczeniu: mających w sobie coś dobrego). Widocznie „czarnym charakterom” bardziej odpowiadają argumenty siły i pieniądza. Mimo tych zastrzeżeń książkę uważam za ważną, a do tego ciekawą. Można nie stosować proponowanych zasad, ale każdy z nas przez całe swoje życie jest im poddawany, więc lepiej je znać by świadomie móc wyciągać z nich wnioski. Wszystkie opisane w książce zasady podałem na stronie http://silva.re-rum.pl/zdobyc-przyjaciol-zjednac-ludzi-carnegie-dale/

Historia piękna (red. Umberto eco)

„Historia piękna” to wybrane z przestrzeni dziejów historii sztuki i literatury dzieła, a czasami tylko ich fragmenty, które zdaniem autorów odzwierciedlają gusta poszczególnych epok. Nie jest to kolejny album z ładnymi zdjęciami obrazów. W książce jest wiele treści, które przedstawiają nam piękno malarstwa, rzeźby, architektury i słowa. Takie ujęcie tematu rozwija w czytelniku poczucie piękna tego co go otacza. Uczy też nas dystansu, albo jeśli ktoś woli, uczy nas tolerancji wobec gustu innych. Każdy przecież widzi i słyszy świat inaczej. Światło i jego barwy, liczby i proporcje, złoty podział, brzydota niezbędna pięknu, piękno epoki konsumpcji … Z pewnością gust ulega zmianom. Można go jednak kształtować czytając książki takie jak ta. Bardzo często słyszę jak u schyłku swoich dni ludzie zadają sobie pytanie: „dlaczego kiedyś tego nie dostrzegałem?” Może też i dlatego, że nigdy nie sięgamy po książki, które skłaniają do stawiania pytań, a potem do szukania na nie odpowiedzi. Dlatego polecam książkę dla tych, którzy nie boją się pytać i dla tych, którzy lubią oglądać ładne i ciekawe obrazki.

Ptasiek (William Wharton)

Książka dla tych, którzy szukają oryginalnej fabuły, nietuzinkowej formy i nie stąpają nazbyt twardo po ziemi. Z początku czytanie szło mi dość niemrawo. Wchodziłem w jej klimat stopniowo. Jednym z narratorów jest tytułowy bohater o przezwisku Ptasiek (prawdziwego imienia ngidy nie poznamy). Z jego perspektywy otaczająca kilkunastoletniego Amerykanina rzeczywistość lat 30 XX wieku jest szara i prymitywna. Pasją jego stają się ptaki – najpierw gołębie a później kanarki. Z początku obawiałem się, że jego narracja będzie poradnikiem opisującym hodowlę kanarków (książkę uważam za obowiązkową dla tych co kochają ptaki). To co niezwykłe u bohatera to to jak bardzo można zatracić się w marzeniach o wolności, o lataniu, o życiu prostym, gdzie nie ma miejsca na fałsz. Bohater opisuje otaczający go świat z perspektywy „szaleńca”, ale czytelnik odbierze to po swojemu. Dla niego sny, jawa i rzeczywistość przeplatają się tracąc między sobą granice. Uwierzyłem Ptaśkowi, że był ptakiem, miał ptasią rodzinę i był tam szczęśliwy. Diagnoza jaką stawiają lekarze i z czym zgadzają się inni bohaterowie powieści to oczywiście coś z pogranicza psychozy i choroby psychicznej. Al Columbato, przyjaciel Ptaśka i drugi narrator powieści, choć sam twardo stąpa po ziemi, odbiera to inaczej. Widzi w tym szaleństwo, ale bardziej zrozumiałe niż szaleństwo II wojny światowej, w której walczy nie wiadomo o co i dlaczego. Okrucieństwo nie musi być wcale aż tak wyraźne. Jest ono w każdym człowieku, w jego złym wychowywaniu, zabijaniu zwierząt, wyśmiewaniu i pogardzie, które są treścią większości ludzi.

Na bazie książki powstał film, ponoć dobry (z nagrodą Grand Prix w Cannes 1985). Książkę można wypożyczyć w Bibliotece Publicznej w Pasłęku.

Cytaty:

Nikt nie wie więcej niż musi wiedzieć. Wszyscy jesteśmy zamknięci w grobach grawitacji.

W świetle prawdziwego znaczenia wszystko, co ważne, staje się trywialne, tak jak całe życie wydaje się niczym wobec śmierci.

Trudno stwierdzić, że się śpii, póki człowiek na tym się nie przyłapie.

Fruwałem z ptakami! Fruwanie było cudowne.

Jedno wiem na pewno. Życie wymyka się człowiekowi jak piskorz.

Jak marne i smutne jest jednak życie większości ludzi.

Prezent od Mikołaja

Prezent na gwiazdkę, tu niektórzy się zdziwią, różni się od prezentów z okazji innych uroczystości. Z okazji I Komunii Świętej możemy spodziewać się różańca z bursztynu, z okazji ślubu nie dziwi nas pościel ani żelazko (dzisiaj jest to gotówka). Prezent od Mikołaja musi być taki jak w wysłanym do niego liście z listą życzeń jego nadawcy.

Brutalna prawda o radości otrzymywania prezentów

Któregoś nudnego dnia w pracy koleżanka wiążąca koniec z końcem opowiada wzburzona o tym jak to jej znajoma rzuciła o ścianę prezentem od męża (konkretnie pierścionkiem wartości kilku tysięcy złotych) tylko dlatego, że oczko pierścionka było w innym kolorze niż ten, o którym marzyła. Osobiście rozumiem obydwie, choć nie znaczy to, że ich zachowanie akceptuję. Co człowiek to inne marzenie. Dawanie prezentów wymaga znajomości marzeń kogoś komu chcemy prezent ofiarować.

Prezent to coś co chcesz mieć i na co cię stać ale szkoda ci na to czasu, pieniędzy, energii..

Większość prezentów, które ludzie wzajemnie sobie dają mówi: „jest mi obojętne co myślisz i co czujesz, a nawet czy w ogóle żyjesz”. Prezent to kłopot, który trzeba przerzucić na „ofiarę” prezentu, czyli „spróbuj nie okazać radości z tego, że coś dostałeś to… !” Nic dziwnego, że moment rozpakowywania niespodzianki jest tak bardzo stresujący. Napisałem swego czasu, na bazie własnych przemyśleń, nędzny poradnik o tym jak zwiększyć swoje szanse, aby prezent, który dajemy był trafiony (Prezent jaki chcesz dostać). Zapomniałem w tym pseudo poradniku o drugiej części aktorów tego spektaklu – o obdarowywanych. Byli oni jedynie widzami, albo jak kto woli, ofiarami sztuki robienia prezentów.

Prezenty w całej swej masie muszą być nieudane.

Wynika to z ludzkiej ułomności. Inna znajoma z pracy (teraz, jeśli żyje i nie ma Alzheimera, jest mądrą kobietą, której mądrości słuchałbym z rozdziawioną buzią) miała na biurku cepeliowski talerzyk w ludowe wzorki niepasujący do nowoczesnego wystroju pokoju. Jej gust – jej sprawa, ale ciekawość o to, czy nie jest to kujawska porcelana z czasów panowania w Chinach dynastii Ming była silniejsza od mojej obojętności. Subtelnie poruszyłem więc temat wystroju biura niepasującego do pięknie zdobionych na ludowo talerzyków, których w biurze powinno być więcej. No i sprawiłem kobiecie radość! Usłyszałem historię jej miłości zakończoną ślubem, na którym to dostała mnóstwo prezentów (po seksie jest to drugi powód, dla którego warto się żenić). Najgorszym, jak wtedy uważała, był właśnie ów talerzyk. Nie to co pralka Frania, albo dwa żelazka! Czas jednak działał na korzyść talerzyka. Zapomniany kurzył się co rusz to w kolejnych szafkach wymienianych ze starości kuchennych mebli. Kiedy starość zaczęła pukać do niedawnej panny młodej talerzyk przypomniał jej o tym jaka kiedyś była młoda i piękna, i jeszcze zapewne o czymś czego nie powiedziała. Rozmarzona patrzyła tylko przed siebie bujając się w nowoczesnym, ergonomicznym fotelu. Przy okazji, należy się poważnie zastanowić, czy w biurze, pracownicy po czterdziestu latach pracy nie powinni siedzieć w wiklinowych bujanych fotelach ze służbowym kocykiem na kolanach.

Obdarowywany, czy jeśli ktoś woli, ofiara prezentu musi nad sobą pracować.

Każdy upominek, nawet ten plastikowy, przepełniony lenistwem i niechęcią tego, który nam go wręcza, może być prezentem najwspanialszym. Może lepszego prezentu nigdy już nie dostaniemy?! Inne rozwiązanie i to dość skuteczne mają dzieci. One wprost mówią co chcą dostać od Mikołaja. Dziecko biedne z domu wie, że na Playstation nie ma co liczyć więc mówi do podejrzanych o bycie Mikołajem, że chce dostać czekoladę. Dzieci są mądre tylko z wiekiem głupieją! Inaczej cierpią dzieci ludzi, którzy robią gwiazdkę przynajmniej raz na miesiąc. Swego czasu będąc w takim domu zagadnąłem dzieciaki o świąteczne prezenty. Byłem ciekaw o czym marzą, gdy mają już wszystko czego większość ich kolegów nie ma i mieć nie będzie. No bo kto z pierwszej w życiu wypłaty kupuje sobie plastikowy karabin na wodę. Na pewne rzeczy jest już po prostu za późno. Marzenia z wiekiem się zmieniają. Dzieciaki zdradziły mi sekret: „po pierwsze święta są nudne, jedzenie do bani, a prezenty to jak zechcą kupią sobie same”. No tak, bogatemu trudniej dogodzić niż biednemu. Jacy ci bogaci są biedni!

Co chcę dostać w prezencie?

W skrajnych przypadkach, przypominam, że w internecie z łatwością można znaleźć serwis, w którym ludzie (nie zwierzęta) z łatwością mogą pozbyć się niechcianych prezentów. A na koniec najważniejsze, czyli co chcę dostać na święta. „Droga żono, rodzice, koledzy i wszyscy, którzy głowicie się nad tym co chcę otrzymać w prezencie od świętego Mikołaja mówię: kolorowe skarpetki!” Jak nie wiele potrzeba aby komuś sprawić radość. Wystarczy aby ten ktoś nic nie chciał, a przynajmniej aby to coś było jak nic. Szanse na to, że się rozczaruję są małe.

Jeńcy obozu w Preussisch Holland

Przedstawiam tłumaczenie opisu zdjęcia z serwisu Australian War Memorial przedstawiające zdjęcie jeńców z czasów I wojny światowej obozu w Preussisch Holand.

„Portret jeńców wojennych skupionych wokół choinki w niemieckim obozie jenieckim w Preussisch Holand w Prusach Wschodnich (obecnie Pasłęk, Polska). Dwóch żołnierzy trzyma akordeony, a trzech koty. Kartkę pocztową do Australijskiego Czerwonego Krzyża w Londynie wysłał Herbert Ernest Murphy z 13 batalionu z Wellington. Prawdopodobnie stoi on w tylnym rzędzie po prawej stronie choinki. Murphy zaciągnął się do wojska w wieku 34 lat w dniu 23 października 1915 r. i wyruszył na wojnę 9 kwietnia 1916 r. na pokładzie HMAT Nestor. Dostał się do niewoli w Riencourt we Francji w dniu 11 kwietnia 1917 r. Przetrzymywany był jako jeniec w niemieckich obozach do czasu repatriacji do Anglii 7 stycznia 1919 r. Murphy powrócił do Australii 11 czerwca 1919 r. Oryginał zdjęcia znajduje się w AWM Research Center na RC00864, album numer 65.”

Jeńcy obozu w Preussisch Holland — Fotografia z serwisu Australian War Memorial https://www.awm.gov.au/collection/C284548

Więcej informacji o obozie jenieckim w Preussisch Holland (dokładniej w Krośnie koło Pasłęka) w artykule Wiesława Śliwki „Pasłęk – Tablica dla jeńców niemieckiego obozu z IWW w Pr.Holland„.

Miłorząb dwuklapowy (japoński)

„Miłorząb japoński (Ginko biloba) to niezwykłe drzewo, relikt przeszłości… Wokół tej rośliny narosło wiele legend i historii. Warto dobrze ją poznać, gdyż ma niezwykle atrakcyjny wygląd i ciekawą historię. Poza tym jest bardzo łatwa w uprawie i z powodzeniem można ją sadzić w przydomowym ogrodzie.

Wiele nazw miłorzębu

Miłorząb japoński (Ginko biloba) znany jest także pod innymi nazwami – m.in. miłorząb chiński, dwuklapowy oraz dwudzielny. W Chinach (w swojej ojczyźnie) nazywany jest yinxing-guo czyli srebrny owoc, stąd też pochodzi jego japoński odpowiednik gin-kyo, a od niego łacińska nazwa rodzajowa – Ginko. Nazwa gatunkowa biloba pochodzi od łacińskiego słowa bilobus, znaczącego dwuklapowy. Miłorząb jest także nazywany drzewem Dziadka, dlatego że dopiero wnuki jedzą nasiona z drzewa posadzonego przez dziadka (nasiona tworzą się dopiero na 40-sto letnich osobnikach). Z miłorzębami związana jest bogata symbolika – witalności, nadziei i braterstwa. W całej Azji drzewa te sadzone są przy świątyniach i klasztorach buddyjskich oraz taoistytcznych. Jego liście są używane jako talizmany i surowiec leczniczy.

Żywa skamieniałość

Pierwsze miłorzęby pojawiły się na Ziemi ponad 270 mln lat temu i w niezmienionej formie przetrwały do dziś, dlatego też miłorząb japoński jest uznawany za najstarsze drzewo na Świecie. Jest on rośliną reliktową, gdyż nie ma żadnych żyjących kuzynów (znanych tylko ze skamielin). Miłorząb jest jedynym przedstawicielem rodziny miłorzębowatych (Ginkgoaceae) i rodzaju Ginko. Co ciekawe jest też jedynym liściastym drzewem nagozalążkowym, gdyż wszystkie inne zamiast liści mają igły. Karol Darwin zachwycony niezwykłością miłorzębu nazwał go żywą skamieniałością.

Jak wygląda miłorząb?

Wbrew swojej nazwie miłorząb japoński nie pochodzi z Japonii, ale z Chin. W swojej ojczyźnie rośnie jako masywne i wysokie drzewo, dorastające do 35-40 metrów wysokości. U starych osobników średnica pnia może dochodzić nawet do 4,5 metra średnicy. Jednak na tak duże drzewo niestety trzeba poczekać kilka stuleci, gdyż miłorzęby charakteryzują się dość powolnym wzrostem – po 10 latach dorastają zaledwie do 2,5-3 m wysokości. Są za to bardzo długowieczne – mogą dożyć nawet 1000 lat. Najstarsze osobniki rosną w prowincji Zhejiang na terenie rezerwatu Tian Mu Shan Reserve w południowo-wschodnich Chinach. W XVIII miłorzęby zostały sprowadzone do Europy jednak na naszym kontynencie osiągają znacznie mniejsze rozmiary. Pierwszy polski miłorząb został posadzony 1723 roku w ogrodzie przypałacowym w Łańcucie – dzisiaj ma ponad 20 metrów. Stare egzemplarze rosną również w warszawskich Łazienkach oraz w parku w Radziejowicach. Korona miłorzębu przypomina kształt jego liści. Za młodu jest luźna i nieregularna, później szeroka i rozłożysta. Liście zebrane są po kilka sztuk w pączku na krótkopędzie. Mają charakterystyczny kształt – przypominają wachlarz z wcięciem pośrodku (rzadko zdarzają się liście pełne, bez wcięcia). Blaszka liściowa ma ładne unerwienie i żywo zielony kolor, a na jesieni przebarwia się na złoto-żółto.

Dwupienność

Aby roślina wydała jadalne „owoce” musimy obok siebie posadzić osobniki obydwu płci. Miłorząb jest rośliną dwupienną – tzn. kwiaty męskie znajdują się na innym osobniku niż kwiaty męskie. W młodym wieku są praktycznie nie do odróżnienia, zaczynają kwitnąć (późną wiosną) dopiero po około 40 latach od posadzenia. Kwiaty męskie to długie (20 cm), żółte kotki, a żeńskie to dwa niepozorne nagie zalążki wyglądające jak kuleczki na patyczkach. Miłorząb jako roślina nagonasienna nie tworzy owoców. Na osobnikach żeńskich tworzą się żółtopomarańczowe kuliste kontenery nasion (wielkości czereśni). Często opadają i leżą pod drzewami, niestety w wyniku ich rozkładu wokół roztacza się bardzo nieprzyjemny zapach, przypominający zjełczałe masło. Dlatego też najczęściej sadzone są tylko osobniki męskie, które nie tworzą owoców, za to mają dekoracyjne kwiaty.

Wymagania i pielęgnacja

Niskie wymagania oraz duża odporność czyni z miłorzębu doskonałą rośliną do sadzenia w mieście, pewnie dlatego w całej Europie drzewo to rośnie przede wszystkim w parkach i na miejskich skwerach. W ogrodach przydomowych miłorząb jest rzadkim bywalcem. A szkoda, bo drzewo to bardzo dekoracyjne i nie wymaga praktycznie żadnych zabiegów pielęgnacyjnych. Miłorzęby są odporne na zanieczyszczenie środowiska i bez problemów radzą sobie nawet z największym mrozem. Nie wymagają przycinania oraz są bardzo tolerancyjne w stosunku do gleby. Mogą rosnąć praktycznie w każdej ziemi ogrodowej, jednak najbardziej lubi żyzne i przepuszczalne podłoże, źle będą rosły jedynie na suchych piaskach i w miejscach gdzie długo zalega woda. Poza tym rzadko są atakowane przez szkodniki i choroby. Jedyne co miłorzębom może zaszkodzić to zbytnio zacienione stanowisko – najlepiej rosną w pełnym słońcu. Powolny wzrost i niewielkie rozmiary w początkowych latach wzrostu czynią z miłorzębów doskonałe drzewa do małych ogrodów. Z uwagi na azjatyckie pochodzenie miłorzęby często są formowane jako drzewko bonsai. Miłorzęby warto posadzić w ogrodzie przede wszystkim ze względu na ich jesienny wygląd – wtedy wachlarzowate liście pięknie przebarwiają się na złoto-żółty kolor.”

Wybrane fragmenty pochodzą z serwisu:

https://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/milorzab-japonski-wyglad-uprawa-i-wlasciwosci-lecznicze-id1070.html

Pasłęcki miłorząb

Do niedawna w Pasłęku rosło tylko jedne drzewo tego gatunku (obecnie zostało posadzonych kilka drzewek naprzeciwko supermarketu Lidl). Z racji swojego wieku i pokaźnych, jak na swój gatunek rozmiarów, jest on pomnikiem przyrody wpisanym do rejestru z adnotacją:

115/93 miłorząb dwuklapowy Ginko biloba obwód: 165cm, wysokość: 25m,
miejsce: m. Pasłęk, przy ul. Wojska Polskiego 10
Rozp. Nr 14/93 Woj. Elbląskiego z 27.12.1993 r.

Zabytkowe wyposażenie kościoła św. Bartłomieja w Pasłęku

Warunkiem uznania za zabytek jest posiadanie choć jednej z trzech wartości: historycznej, artystycznej lub naukowej, dzięki której zachowanie danego obiektu dla przyszłych pokoleń leży w interesie społecznym.

Wykaz zabytkowego wyposażenia oparty na kronice ks. K. Cyganka wydanie II „Parafia Pasłęk” (str. 167):

kamień na wodę święconą
lichtarze (dwie pary)
dzwon
anioł chrzcielny
ołtarz główny
ambona
organy
płyty nagrobne
okucia drzwiowe
Polichromia (dzieło rodziny Drapiewskich)
Obraz przedstawiający mękę św. Bartłomieja
Obraz przedstawiający Modlitwę w Ogrójcu
Ołtarz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy
Ołtarz Millenijny

1.Kamień na wodę święconą (kamień chrzcielny)

Pochodzi z 1596 roku i ma na sobie wyrzeźbiony u góry dwurzędowy napis (tłumaczenie): „Kto się urodzi niech będzie z wody i Ducha, aby mógł przyjść do Królestwa Bożego.” Wysokość 99 cm. Dawniej kamień ten posiadał grawerowaną misę i srebrny dzbanek.

Jest to najstarszy element wyposażenia kościoła, który w ostatnim okresie był obiektem wandalizmu. Aktualnie umieszczony jest w kruchcie i służy jako kropielnica.

2.Lichtarze

Dwie pary lichtarzy. Jedna z roku 1685, z kutego mosiądzu, wysokość 85 cm. Jest to ofiara małżonków von Heydtów. Na jednym są inicjały męża, a na drugim żony. Druga para lichtarzy jest starsza – z XVI wieku. U podstawy są dwie lwie głowy. Posiada „wyobrażenia” aniołów.

3.Dzwon

Waga ok. 100 kg, oznakowany datą 1717 r. Na wieży są 4 dzwony żeliwne: 3 duże (anpędy liniowe) i jeden mniejszy (ten zabytkowy; tugala).

Najmniejszy dzwon: ton: es”’, średnica 35cm, wysokość 30cm, rok odlania 1717, waga ok. 40kg

Mały dzwon: ton: as’, średnica 115cm, wysokość 90cm, odlewnia: Schilling&Latermann, rok odlania 1923, waga ok. 650kg

Średni dzwon: ton: F’, średnica 143cm, wysokość 114cm, odlewnia: Schilling&Latermann, rok odlania 1923, waga ok. 1250kg

Duży dzwon: ton: des’, średnica 187cm, wysokość 132cm, odlewnia: Schilling&Latermann, rok odlania 1923, waga ok. 2650kg

4.Anioł chrzcielny –

U ewangelików, średniowiecznym zwyczajem, był wieszany nad chrzcielnicą, co miało symbolizować opiekę Anioła Stróża nad chrzczonym. Aktualnie wisi on nad emporą przy organach.

5.Ołtarz główny

Barokowy ołtarz ufundował w 1687 ówczesny superintendent D. Michał Behm, wykonał go Izaak Ryga, a pomalował w 1692 r. Gottfryd Hinz.

Ołtarz ma 3 predelle (kondygnacje): Dźwiganie krzyża, Ukrzyżowanie Jezusa, Złożenie do grobu, a na samej górze figura Jezusa Zmartwychwstałego (Salvator). Całość ma wysokość 9 m, szerokość 6 m.

Na ołtarzu są figury: czterech ewangelistów wraz z ich symbolami, aniołowie, kobieta z mieczem i wagą uosabiająca „sprawiedliwość”, kobieta z dzieckiem, uosabiająca „miłość”, Mojżesz z tablicami, św. Jan Chrzciciel z krzyżem pielgrzymim, Baranek z chorągwią i na każdej kondygnacji figury Jezusa Chrystusa.

6.Ambona

Styl barokowy nawiązujący wyglądem do ołtarza głównego.Na baldachimie ambony znajdują się figury 5 ewangelistów. Oprócz Marka, Mateusza, Łukasza i Jana jest figura św. Bartłomieja z nożem (kordelasem) w ręku.

Niestety, ale opisy ambony w każdym z wydań księdza Cyganka całkowicie się od siebie różnią.

Opis z wydania II.

„Przedmiot ten jest daleko wcześniejszy od ołtarza wielkiego, bo pochodzi z końca XVI wieku a dokładnie mówiąc z 1597 r. i jest dziełem rzeźbiarza Assmana Mollera z Lubeki, a pomalował zaś i pozłocił ją mistrz włoski Aleksander Daurin w tymże 1597 roku.”

Opis z wydania I.

„Ambona obecna jest tak stara jak ołtarz główny tj. z roku 1690, dzieło Dobela.”

W innych pracach nt. kościoła potwierdza się jedynie zgodność z wydaniem I.

7.Organy

Dwu szafowe organy mechaniczne o 36 głosach, zostały zbudowane w latach 1717-1719 przez Andreasa Hildebrandta z Królewca. Wysokość 9 m, szerokość 4 m. Instrument został ustawiony w dwóch niezależnych szafach organowych w taki sposób, iż w szafie południowej miejsce znalazł mechanizm obu sekcji manuałowych, w północnej zaś obie sekcje pedałowe.

W latach 2009-2013, dzięki staraniom proboszcza Jana B. Sindrewicza zostały wyremontowane i od tej pory w kościele cyklicznie odbywają się koncerty organowe.

8.Płyty nagrobne

Fragmenty opisu z wydania I.

„Był zwyczaj w 16-18 wieku, że niektóre zacne osobistości grzebano nie cmentarzu kościoła czy w innym miejscu, lecz w podziemiach kościołów …” Przed remontem kościoła w latach 70 XX wieku 15 płyt było częścią posadzki a jedna stałą oparta o mur w lewej nawie kościoła (nadal tam się znajduje). Ta 16 płyta „jest to płyta marmurowa, doskonale czytelna z wyrytymi dwoma postaciami rodziców Maurycego i Rufusa z Wilamowa, którzy na pamiątkę ufundowali (przypis autora: ją) w 1597 r. … Na płycie jest napis (przypis autora: tłumaczenie): Szlachetnym odeszłym do Boga rodzicom na ich cześć tę płytę ufundowali w Roku Pańskim 1597 bracia Maurycy i Rufus z Wilamowa. W otoku jest również napis dobrze czytelny o następującej treści (przypis autora: tłumaczenie): Wiem, że mój Zbawiciel żyje i on mnie spowrotem z ziemi obudzi i obleczon będę ponownie w moją skórę.”

9.Okucia drzwi

Są stare i działają.

Okucia drzwi (fot. www.ciekawemazury.pl)

10.Polichromia

Polichromia na łuku triumfalnym namalowana została w latach 1958-1959 przez grupę malarzy kierowaną przez Leona Drapiewskiego. Przedstawia Matkę Boską Królową Polski adorowaną przez grupę świętych Polski.

Warto zwrócić uwagę, że artysta dokonał symetrycznego podziału świętych na dwie grupy. Po każdej ze stron znajdują się: postać w koronie, 2 biskupów , 4 osoby zakonne. Więcej. Po lewej stronie wśród postaci zakonnych: 2 klaryski, 1 jezuita i 1 dominikanin. Po prawej stronie: 2 franciszkanów (Bracia Mniejsi są bratnim zakonem, dla zakonu, który założyła święta Klara), 1 jezuita i 1 dominikanin. Po lewej i prawej stronie 4 postacie stoją a 3 klęczą. Po lewej stronie: księga, palma męczeństwa, korona (wspomniana), pastorał. Po prawej tak samo. Artystyczna symetria!

Więcej o polichromii w artykule na stronie http://paslek.reria.pl/polichromia

Lewa grupa. Stoją (od lewej strony): św. Jadwiga Andegaweńska, bł. Salomea, bł. Wincenty Kadłubek, bł. Czesław Odrowąż; klęczą: św. Kinga, św. Stanisław Kostka, św. Wojciech

Prawa grupa (od lewej strony): stoją: św. Stanisław biskup, bł. Jakub Strzemię, św. Jacek Odrowąż, św. Albert Chmielowski klęczą: św. Kazimierz Jagiellończyk, św. Andrzej Bobola, bł. Władysław z Gielniowa

11. Obraz przedstawiający mękę św. Bartłomieja

Namalował go pochodzący z Wilna, a mieszkający w Łodzi plastyk Jan Gintowt-Dziewałtowski (1904-1980). Ramę wykonał pasłęczanin K. Sienkiewicz. Obraz wisi w kościele od roku 1970. Ufundował go proboszcz parafii ks. Kazimierz Cyganek (1983-1989), który w 1928 roku był abiturientem liceum archidiecezjalnego w Wilnie, gdzie mógł poznać malarza.

Obraz przedstawia męczeńską śmierć św. Bartłomieja, który jest patronem pasłęckiego kościoła. W rękach anioł klęczący u stóp świętego Bartłomieja trzyma jeden z atrybutów charakterystycznych dla tego apostoła tj. kordelas, czyli nóż rzeźnicki. Na dole widnieje wizerunek księgi, na której znajduje się napis Evangelium secundum Matheum (Ewangelia św, Mateusza), którą miał głosić ten apostoł w licznych swoich misjach. Na samym dole (dla tych co nie znają symboliki) duży napis informujący kogoo przedstawia obraz.

12. Obraz przedstawiający Modlitwę w Ogrójcu

Brak informacji o obrazie. Jednak z faktu bardzo ciemnego tła można podejrzewać, że powstał w czasach (kilkaset lat wstecz), gdy stosowana farba tła na płótnie z latami stawała się czarna.

Obraz przedstawia modlitwę Jezusa Chrystusa w noc przed ukrzyżowaniem, a na dole widać śpiących apostołów.

13. Ołtarz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy

Ołtarz pochodzi z XVII w. W latach 60 XX wieku był to ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej (wg. Kroniki ks. Cyganka), z obrazem cenionego malarza sakralnego p. Drapiewskiego. Po zmianie obrazu stał się ołtarzem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.

14. Ołtarz Millenijny

Ufundowany z okazji 1000 lecia chrztu Polski. W lewej części widnieje płaskorzeźba ilustrująca rok 966, chrzest Mieszka I na tle jasnego nieba. W prawej części ciemne niebo symbolizujące zagrożenie chrześcijaństwa w Polsce, wyrzeźbiony rok 1966 i znamienny brak księdza, a jedynie urzędnik przyjmujący do społeczności nowo narodzone dziecko. Znamienne jest również trzymanie przez aniołów liści palmy, które symbolizują męczeństwo oraz korona Jagiellonów. Ołtarz jest pełen symboliki, którą wymuszała ówczesna sytuacja kościoła funkcjonującego w państwie totalitarnym.

Ołtarz wykonał Antoni Kowalski z teściem panem Wiśniewskim, rzeźby Kazimierz Sienkiewicz, a pomalował go Kazimierz Jeleński.

«‹ 12 13 14 15 ›»